Khám phá cách Anh Văn Phòng nhận diện rủi ro hệ thống, rủi ro phi hệ thống và chiến lược giảm thiểu rủi ro đầu tư chứng khoán an toàn cho dân văn phòng.
Trong những bài viết trước, tôi và bạn đã nói rất nhiều về cách tấn công, cách tạo ra lợi nhuận với 70% danh mục dành cho chứng khoán (gồm 60% quỹ chỉ số và 10% cổ phiếu riêng lẻ). Tuy nhiên, trên thị trường tài chính, người sống sót cuối cùng mới là người chiến thắng.
Thú thật với bạn, trước khi mơ về tự do tài chính, điều đầu tiên tôi phải học chính là cách bảo vệ tiền của mình. Trong bài viết hôm nay, tôi muốn chia sẻ góc nhìn thực tế về các loại rủi ro đầu tư chứng khoán mà tôi đã tự tìm hiểu, cũng như những chiến lược tôi đang áp dụng mỗi ngày để giảm thiểu tối đa những rủi ro đó. Chúng ta bắt đầu nhé!
Hai loại rủi ro đầu tư chứng khoán mà tôi học được
Lúc mới tìm hiểu, tôi cứ nghĩ cổ phiếu giảm giá là do “cá mập” làm trò. Nhưng khi đọc sâu hơn, tôi nhận ra mọi biến động cơ bản đều xuất phát từ hai nhóm chính: Rủi ro hệ thống và Rủi ro phi hệ thống. Nghe có vẻ học thuật, nhưng tôi sẽ giải thích theo cách dân văn phòng chúng ta dễ hiểu nhất.
Rủi ro hệ thống (Systematic Risk) – “Mưa bão thì ai cũng ướt”
Đây là loại rủi ro tác động lên toàn bộ thị trường. Dù bạn có chọn cổ phiếu của công ty tốt nhất, lãi khủng nhất, thì khi rủi ro này xảy ra, danh mục của bạn vẫn sẽ đỏ lửa. Tôi chia nó làm 4 yếu tố chính:
Rủi ro thị trường: Đây là rủi ro đến từ tâm lý chung của đám đông. Ví dụ điển hình nhất là sự kiện Covid-19 hồi năm 2020. Lúc đó, hoảng loạn bao trùm, người ta bán tháo mọi thứ. Dù công ty làm ăn vẫn bình thường, giá cổ phiếu vẫn rơi tự do theo đà chung của thị trường.
Rủi ro lãi suất: Thị trường chứng khoán và lãi suất ngân hàng giống như hai đầu của một chiếc bập bênh. Khi ngân hàng tăng lãi suất huy động, tiền sẽ có xu hướng rút khỏi chứng khoán để chảy vào kênh gửi tiết kiệm an toàn hơn. Thiếu tiền vào, chứng khoán tự nhiên sẽ sụt giảm.
Rủi ro lạm phát: Khi lạm phát tăng cao, đồng tiền mất giá. Điều này làm chi phí nguyên vật liệu của các doanh nghiệp tăng vọt, biên lợi nhuận bị bào mòn. Kéo theo đó, kỳ vọng của nhà đầu tư giảm xuống và giá cổ phiếu cũng đi lùi.
Rủi ro chính trị/vĩ mô: Chiến tranh, căng thẳng thương mại quốc tế, hay những thay đổi đột ngột về luật pháp… đều là những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, nhưng lại giáng những đòn rất mạnh vào thị trường chứng khoán toàn cầu.
Rủi ro phi hệ thống (Unsystematic Risk) – “Chuyện riêng của từng nhà”
Nếu rủi ro hệ thống là “mưa bão”, thì rủi ro phi hệ thống là câu chuyện “nhà dột”. Đây là những rủi ro chỉ xảy ra với một công ty cụ thể hoặc một ngành nghề cụ thể.
Rủi ro kinh doanh: Công ty tung ra một sản phẩm thất bại, bị đối thủ cạnh tranh cướp mất thị phần, hoặc bị người tiêu dùng tẩy chay. Kết quả là doanh thu lao dốc, kéo theo giá cổ phiếu giảm sâu.
Rủi ro tài chính: Điều này xảy ra khi một doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy (vay nợ) quá nhiều. Khi làm ăn kém đi, họ không đủ tiền trả lãi vay ngân hàng, dẫn đến nguy cơ phá sản.
Rủi ro thanh khoản: Đây là lúc bạn muốn bán cổ phiếu nhưng không ai mua, hoặc phải bán với giá rẻ mạt mới có người khớp lệnh. Rủi ro này thường nằm ở những cổ phiếu vốn hóa siêu nhỏ (penny), ít người giao dịch.
Rủi ro quản trị: Ban lãnh đạo vướng vòng lao lý, xào nấu báo cáo tài chính, hay nội bộ lục đục tranh giành quyền lực. Chỉ cần một tin tức xấu về giới thượng tầng lộ ra, cổ phiếu có thể nằm sàn la liệt nhiều phiên liên tiếp.
Cách tôi xây dựng “Lá chắn” để giảm thiểu rủi ro đầu tư
Biết sợ là tốt, nhưng sợ mà không đầu tư thì tiền sẽ bị lạm phát ăn mòn. Thay vì né tránh, tôi tìm cách sống chung và giảm thiểu rủi ro bằng tính kỷ luật. Dưới đây là cách tôi thao tác với danh mục của mình.
Tối ưu hóa rủi ro hệ thống: Phòng thủ từ vĩ mô
Vì rủi ro hệ thống ảnh hưởng đến toàn thị trường, tôi không thể tránh nó bằng cách đổi từ cổ phiếu A sang cổ phiếu B. Cách duy nhất của tôi là:
Phân bổ tài sản (Asset Allocation): Đây chính là lý do tôi không dồn 100% tiền vào chứng khoán. Danh mục của tôi luôn duy trì tỷ lệ: 70% chứng khoán (tấn công) – 20% quỹ trái phiếu (phòng thủ) – 10% tiền mặt (dự phòng). Khi thị trường sập vì tin vĩ mô, 30% tài sản phòng thủ của tôi đóng vai trò như chiếc phao cứu sinh, giúp tổng tài sản không bị bốc hơi quá nhanh, giữ cho tâm lý tôi ổn định.
Kỷ luật với chiến lược DCA (Trung bình giá): Thật lòng mà nói, tôi không biết khi nào thị trường lập đỉnh hay tạo đáy. Thay vì nơm nớp lo sợ rủi ro thị trường, tôi áp dụng chiến lược DCA. Cứ ngày nhận lương hàng tháng, tôi trích đúng số tiền đó mua vào, bất chấp thị trường đang xanh hay đỏ. Khi thị trường giảm (rủi ro xảy ra), tôi vô tình mua được nhiều tài sản hơn với giá rẻ. Mua đều đặn qua nhiều năm chính là cách san phẳng rủi ro biến động giá.
Tối ưu hóa rủi ro phi hệ thống: Không bỏ trứng vào một giỏ
Rủi ro này đến từ từng công ty, nên cách hóa giải hiệu quả nhất chính là… đừng quá phụ thuộc vào một công ty nào cả!
Đa dạng hóa danh mục (Diversification): Đây là lúc “xương sống” 60% quỹ chỉ số (các ETF của tôi) phát huy sức mạnh tuyệt đối. Khi tôi mua 1 chứng chỉ quỹ VN30, nghĩa là tôi đang sở hữu rổ 30 doanh nghiệp hàng đầu. Nếu chẳng may một công ty trong rổ dính rủi ro quản trị hay phá sản, thiệt hại của nó lên tổng tài sản của tôi là cực kỳ nhỏ. Đa dạng hóa chính là “thiên địch” của rủi ro phi hệ thống.
Tái cân bằng (Rebalancing): Thị trường luôn biến động khiến tỷ trọng danh mục của tôi bị lệch. Ví dụ, chứng khoán tăng mạnh khiến nó chiếm 80% thay vì 70% như ban đầu. Lúc này, rủi ro danh mục đang dâng cao. Tôi sẽ bán bớt 10% phần lãi chứng khoán để mua thêm trái phiếu, kéo danh mục về lại mốc 70-20-10. Đây là cách ép bản thân “chốt lời khi hưng phấn” và “mua rẻ khi hoảng loạn”. (Phần tái cân bằng này rất thú vị, tôi sẽ dành riêng một bài viết sau để mổ xẻ chi tiết với bạn nhé).
Mảnh ghép cuối cùng: Rủi ro từ chính chúng ta
Ngoài 2 rủi ro trên, có một điều tôi muốn mở rộng thêm cùng bạn: Rủi ro tâm lý.
Bạn có thể có một chiến lược hoàn hảo, một danh mục siêu an toàn, nhưng nếu bạn hay bị FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) khi thấy người khác khoe lãi, hay hoảng loạn bấm nút bán tháo khi thị trường mới giảm 2%… thì mọi kiến thức đều vô nghĩa.
Đối với dân văn phòng bận rộn, cách tốt nhất để triệt tiêu rủi ro tâm lý là: Đầu tư tự động và bớt nhìn bảng điện. Hãy tập trung vào công việc chuyên môn để tăng thu nhập, để tiền nhàn rỗi tự động làm việc của nó trong im lặng.
Lời kết từ Anh Văn Phòng
Bạn thấy đấy, rủi ro đầu tư chứng khoán là thứ luôn hiện hữu, giống như việc chúng ta đi xe máy ra đường thì luôn có rủi ro kẹt xe hay thủng lốp vậy. Chúng ta không thể cấm xe cộ ra đường (rủi ro hệ thống), nhưng chúng ta hoàn toàn có thể đội mũ bảo hiểm và đi đúng luật (phân bổ tài sản & đa dạng hóa danh mục) để bảo vệ bản thân.
Hiểu về rủi ro không phải để sợ hãi, mà là để đầu tư trong sự bình an. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có một cái nhìn rõ ràng hơn về cách bảo vệ thành quả lao động của mình.
Từ khi bắt đầu tìm hiểu đầu tư, bạn cảm thấy lo lắng nhất về loại rủi ro nào? Hay bạn đã từng trải qua một bài học nhớ đời nào về rủi ro quản trị chưa? Hãy để lại bình luận để cùng trao đổi nhé!
